«ΕΑ&Τ» Ιουνίου: Το Διεθνές Δίκαιο για ΑΟΖ & υφαλοκρηπίδα, η οριοθέτηση Λιβύης-Μάλτας

2 Ιουνίου 2011

Το ΔΔΧ μετατόπισε την προσωρινή μέση γραμμή κατά 18 λεπτά γεωγραφικού πλάτους βόρεια, για να αποδοθεί μεγαλύτερη έκταση υφαλοκρηπίδας στη Λιβύη σε βάρος της Μάλτας, με σκοπό την επίτευξη «δίκαιης λύσης». (ICJ)

Στο τεύχος Ιουνίου του περιοδικού «Ελληνική Άμυνα & Τεχνολογία» που κυκλοφορεί τη Δευτέρα 6 του μηνός, παρουσιάζονται κατά λέξη οι κύριες διατάξεις της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) περί Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (άρθρα 55-58), υφαλοκρηπίδας (άρθρα 76-79), οριοθέτησης ΑΟΖ (άρθρο 74) και υφαλοκρηπίδας (άρθρο 83) και καθεστώτος των νησιών (άρθρο 121). Στο πρώτο αυτό μέρος ενός ευρύτερου άρθρου, παρουσιάζεται λεπτομερώς η βαρυσήμαντη απόφαση του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης για την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας μεταξύ Λιβύης και Μάλτας το 1985. Στο δεύτερο μέρος (τεύχος Ιουλίου) θα ακολουθήσουν οι αποφάσεις του ΔΔΧ για τις οριοθετήσεις Νορβηγίας-Δανίας (Γιαν Μάγεν-Γροιλανδίας), Κατάρ-Μπαχρέιν και Ρουμανίας-Ουκρανίας (Νησί των Φιδιών).

Κατά μία διαδεδομένη άποψη, στην οριοθέτηση ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας εφαρμόζεται υποχρεωτικά και γενικά η αρχή της μέσης γραμμής (median line) ή της γραμμής ίσης απόστασης (equidistance line). Ωστόσο, οποιαδήποτε σχετική αναφορά από το άρθρο 74 περί οριοθέτησης ΑΟΖ –και από το πανομοιότυπα διατυπωμένο άρθρο 83 περί οριοθέτησης της υφαλοκρηπίδας– λάμπει δια της απουσίας της:

«1. Η οριοθέτηση της αποκλειστικής οικονομικής ζώνης μεταξύ Κρατών με έναντι ή προσκείμενες ακτές πραγματοποιείται κατόπιν συμφωνίας με βάση το Διεθνές Δίκαιο όπως ορίζεται στο άρθρο 38 του Καταστατικού του Διεθνούς Δικαστηρίου, με σκοπό την επίτευξη δίκαιης [equitable] λύσης.

2. Αν δεν επιτευχθεί συμφωνία μέσα σε εύλογο χρονικό διάστημα, τα ενδιαφερόμενα Κράτη προσφεύγουν στις διαδικασίες του προβλέπονται στο Μέρος XV.

[...]»

Εάν ο διεθνής νομοθέτης –η Τρίτη Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας, η οποία συγκλήθηκε το 1973 και κατέληξε το 1982 στην UNCLOS– επιθυμούσε να εφαρμόζεται υποχρεωτικά και γενικά η αρχή της μέσης γραμμής ίσης απόστασης στην οριοθέτηση ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας, αυτή θα αναφερόταν ρητά στα Άρθρα 74 και 83, όπως ακριβώς συμβαίνει στο Άρθρο 15 με τίτλο «Οριοθέτηση της χωρικής θάλασσας μεταξύ Κρατών με έναντι κείμενες ή προσκείμενες ακτές»:

«Στην περίπτωση που οι ακτές δύο Κρατών κείνται έναντι αλλήλων ή συνορεύουν, κανένα από τα δύο Κράτη δεν δικαιούται, ελλείψει αντιθέτου συμφωνίας μεταξύ τους, να εκτείνει την χωρική του θάλασσα πέραν της μέσης γραμμής της οποίας όλα τα σημεία βρίσκονται σε ίση απόσταση από τα εγγύτερα σημεία των γραμμών βάσεως από τις οποίες μετράται το εύρος της χωρικής θάλασσας καθενός από τα δύο Κράτη. [...]»

Στην απόφαση για την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας Λιβύης-Μάλτας –μεταξύ των μεσημβρινών  13° 50' Α και 15° 10' Α, εξαιτίας των αξιώσεων της Ιταλίας– το ΔΔΧ:

  • Απέρριψε όλα τα επιχειρήματα γεωμορφολογικού χαρακτήρα της Λιβύης, αποδίδοντας προτεραιότητα στην «αρχή της απόστασης» (παρ. 33-40.
  • Απέρριψε επίσης το επιχείρημα της Μάλτας πως η προτεραιότητα της «αρχής της απόστασης» καθιστά υποχρεωτική την εφαρμογή της μεθόδου ίσης απόστασης, έστω και ως προκαταρκτικό και προσωρινό βήμα της οριοθέτησης (παρ. 43).
  • Περιέλαβε στους παράγοντες οριοθέτησης (παρ. 55) «... το στοιχείο ενός λογικού βαθμού αναλογικότητας τον οποίο μια οριοθέτηση πραγματοποιημένη σύμφωνα με δίκαιες αρχές οφείλει να επιφέρει μεταξύ της έκτασης της υφαλοκρηπίδας που αποδίδεται στα εμπλεκόμενα Κράτη και των μηκών των αντίστοιχων ακτογραμμών τους [...]». Το συγκεκριμένο απόσπασμα προέρχεται από την απόφαση του ΔΔΧ για την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας στη Βόρεια Θάλασσα, το 1969.
  • Έκρινε πως στην προκειμένη περίπτωση, όπου για πρώτη φορά κλήθηκε το ΔΔΧ να οριοθετήσει αποκλειστικά μεταξύ ακτών κειμένων απέναντι, η χάραξη μιας μέσης γραμμής μεταξύ τους ως προσωρινό βήμα ακολουθούμενο από άλλες πράξεις, είναι η πλέον συνετή μέθοδος για την επίτευξη ενός δίκαιου αποτελέσματος (παρ. 62).
  • Χάραξε μια προσωρινή μέση γραμμή (παρ. 63-65), υπολόγισε πως το μήκος των συναφών ακτών της Μάλτας είναι 24 μίλια έναντι 192 μιλίων της Λιβύης και αποφάσισε πως έπρεπε να αποδοθεί μεγαλύτερη έκταση υφαλοκρηπίδας στην τελευταία (παρ. 68).
  • Έκρινε πως η επίτευξη δίκαιης λύσης απαιτούσε μετατόπιση της μέσης γραμμής προς βορρά κατά 18 λεπτά γεωγραφικού πλάτους, πρακτικά κατά 18 ναυτικά μίλια (παρ. 73).

Πλήρης παρουσίαση των διατάξεων του Διεθνούς Δικαίου και της απόφασης του ΔΔΧ για την οριοθέτηση Λιβύης-Μάλτας, στο τεύχος της «ΕΑ&Τ» που κυκλοφορεί τη Δευτέρα 6 Ιουνίου.