«ΕΑ&Τ» Ιουλίου: Το αίτημα της Αλβανίας για συνομιλίες οριοθέτησης – Το δίκαιο της θάλασσας & τα διλήμματα για την Ελλάδα

6 Ιουλίου 2015

Τα σημεία Α, Β, Γ, Δ του εξωτερικού ορίου της ελληνικής ζώνης στον χάρτη της προκήρυξης είναι κατασκευασμένα με σημεία βάσης στις ακτές της Ερεικούσσας και των Οθωνών. (Επεξεργασία «ΕΑ&Τ»)

Στο τεύχος Ιουλίου του περιοδικού «Ελληνική Άμυνα & Τεχνολογία» που κυκλοφορεί, αναλύεται το ζήτημα της οριοθέτησης υφαλοκρηπίδας και δυνητικής Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης  (ΑΟΖ) μεταξύ Ελλάδας και Αλβανίας, μετά τις πρόσφατες κινήσεις των Τιράνων. Με δηλώσεις του στις 27 Μαΐου και 17 Ιουνίου 2015, ο Αλβανός πρωθυπουργός Έντι Ράμα ζήτησε διάλογο με την Ελλάδα για την οριοθέτηση, ενδεχομένως με διεθνή μεσολάβηση. Απέρριψε έτσι εμμέσως πλην σαφώς τον χάρτη του ελληνικού 2ου Διεθνούς Γύρου Αδειοδότησης για την Έρευνα και Εκμετάλλευση Υδρογονανθράκων του 2014, ο οποίος στο σχετικό τμήμα του στηριζόταν προφανώς στη διμερή συμφωνία οριοθέτησης που υπέγραψαν Ελλάδα και Αλβανία στις 27 Απριλίου 2009, χωρίς να επικυρωθεί ποτέ. Αρνούμενη τον διάλογο, η Ελλάδα διακινδυνεύει να οδηγηθεί από την Αλβανία στο Διεθνές Δικαστήριο (International Court of Justice: ICJ) των Ηνωμένων Εθνών με έδρα τη Χάγη, ή στο Διεθνές Δικαστήριο για το Δίκαιο της Θάλασσας (International Tribunal for the Law of the Sea: ITLOS) του Αμβούργου, όπου είναι βέβαιο πως η νομικά ανυπόστατη οριοθετική γραμμή του 2009 και του πρόσφατου ελληνικού χάρτη θα μετατεθεί υπέρ της Αλβανίας.

Η συμφωνία του 2009 μεταξύ Ελλάδας και Αλβανίας καθιέρωνε ένα «όριο πολλαπλών χρήσεων» (“multi-purpose boundary”) που οριοθετούσε τόσο υφιστάμενες ζώνες –χωρική θάλασσα και υφαλοκρηπίδα– όσο και μελλοντικές, περιλαμβανόμενης της ΑΟΖ. Η συμφωνία όμως δεν επικυρώθηκε, καθώς το αλβανικό Συνταγματικό Δικαστήριο έκρινε αντισυνταγματικά ορισμένα σημεία της, μετά από προσφυγή του Σοσιαλιστικού Κόμματος με επικεφαλής τον Ε. Ράμα. Οι προοπτικές επικύρωσης είναι πλέον ουσιαστικά ανύπαρκτες.

Μια διμερής συμφωνία ή διεθνής συνθήκη που δεν έχει επικυρωθεί με τις προβλεπόμενες συνταγματικές διαδικασίες ενός κράτους –προφανώς με υπερψήφιση σχετικού κυρωτικού νόμου από το κοινοβούλιο– δεν το δεσμεύει και ουσιαστικά είναι ανύπαρκτη από πλευράς διεθνούς δικαίου.

Για παράδειγμα, στις 17 Ιανουαρίου 2007 υπεγράφη συμφωνία οριοθέτησης ΑΟΖ μεταξύ Κύπρου και Λιβάνου. Η συμφωνία δεν επικυρώθηκε από τον Λίβανο –εξαιτίας μιας οριοθετικής διένεξης με το Ισραήλ– οπότε η Κύπρος δεν προχώρησε στην κατάτμηση της αντίστοιχης περιοχής της σε βυθοτεμάχια, ούτε προκήρυξε την αδειοδότηση έρευνας και εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων. Αντίθετα το έπραξε στις περιοχές της ΑΟΖ της έναντι της Αιγύπτου και του Ισραήλ, καθώς οι αντίστοιχες διμερείς συμφωνίες οριοθέτησης είχαν επικυρωθεί και τεθεί σε ισχύ.

Πώς αντιμετωπίζουν τα διεθνή δικαστήρια μια μη επικυρωμένη συμφωνία ή συνθήκη; Μια ανάλογη κατάσταση κλήθηκε να αντιμετωπίσει το ICJ το 1967, όταν οι κυβερνήσεις της Δανίας, της Ολλανδίας και της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας δεσμεύθηκαν να οριοθετήσουν την υφαλοκρηπίδα της Βόρειας Θάλασσας με βάση την απάντηση του Δικαστηρίου σε ερώτημα περί του εφαρμοστέου δικαίου.

Επιπλέον του ζητήματος της μη επικυρωμένης συμφωνίας οριοθέτησης του 2009, στο άρθρο εξετάζεται το ζήτημα του εφαρμοστέου δικαίου. Η Ελλάδα επικύρωσε τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) με την ψήφιση και δημοσίευση (ΦΕΚ Α’ 136, 23 Ιουνίου 1995) σχετικού κυρωτικού νόμου. Η Αλβανία επικύρωσε επίσης την UNCLOS, στις 23 Ιουνίου 2003. Επομένως η οριοθέτηση της χωρικής θάλασσας, της υφαλοκρηπίδας και της δυνητικής ΑΟΖ των δύο κρατών στηρίζεται στις διατάξεις της UNCLOS, οι οποίες στις δύο τελευταίες περιπτώσεις είναι εντελώς αόριστες καθώς προβλέπουν «δίκαιη λύση».

Η οριοθετική γραμμή στον χάρτη του 2014 είναι μέση γραμμή, κατασκευασμένη με σημεία βάσης αφενός στις ηπειρωτικές ακτές της Αλβανίας και αφετέρου στις ακτές των βορειότερων νησιών της Ελλάδας, Ερεικούσσα και Οθωνοί.

Η γεωγραφία της περιοχής παρουσιάζει αναλογίες με εκείνες των υποθέσεων οριοθέτησης Ρουμανίας-Ουκρανίας στη Μαύρη Θάλασσα και Μπανγκλαντές-Μυανμάρ στον Κόλπο της Βεγγάλης, οι οποίες κρίθηκαν με αποφάσεις του ICJ το 2009 και του ITLOS το 2012 αντίστοιχα. Πρόκειται για υποθέσεις στις οποίες ένα νησί του ενός κράτους βρίσκεται στην προέκταση του χερσαίου συνόρου με δεύτερο κράτος, ή και εμπρός από την ακτή του τελευταίου. Η νομολογία των διεθνών και διαιτητικών δικαστηρίων είναι απολύτως δυσμενής για την Ελλάδα. Λεπτομέρειες στο τεύχος Ιουλίου της «ΕΑ&Τ» που κυκλοφορεί.